Tuesday, May 19, 2009

HARTA DAN ASNAF ZAKAT PERLUKAN TAFSIRAN SEMASA?

Dua isu tentang zakat yang sering menjadi topik perbincangan dalam kalangan cendekiawan Islam. Pertama ialah tentang jenis-jenis harta yang diwajibkan zakat dan keduanya ialah asnaf-asnaf yang layak menerima zakat.

Antara isu tentang jenis-jenis harta yang diwajibkan zakat ialah apakah zakat hanya dikenakan ke atas harta-harta yang disebut dengan khusus di dalam al-Quran dan al-Sunnah? Bagaimana pula dengan harta-harta yang baru muncul dalam konteks masakini? apakah ia juga diwajibkan zakat? Jika harta-harta tersebut diwajibkan zakat, apakah kaedah yang boleh dipakai dalam menentukan perakaunan zakatnya?

Isu tentang tafsiran asnaf zakat antara lain ialah apakah tafsiran asnaf perlu mematuhi tafsiran yang telah dibuat oleh fuqaha-fuqaha klasik? Bagaimana pula tafsiran fuqaha-fuqaha klasik ini boleh dijadikan panduan dalam membuat tafsiran apabila mengambilkira faktor keperluan semasa dan keadaan setempat? Atau apakah tafsiran asnaf yang telah dibuat terdahulu tidak boleh ditafsir semula?

Perluasan harta ini boleh dilakukan dengan berpandukan al-Quran dan Hadis serta amalan para Khalifah al-Rasyidin. Dalam al-Quran dan Hadis harta-harta yang diwajibkan zakat disebut dalam dua bentuk, iaitu dalam bentuk umum dan dalam bentuk khusus.

Di dalam bentuk umum al-Qur'an ada menyebut perkataan sebahagian harta (Surah al-Taubah, ayat 103) atau harta-harta (Surah al-Dhariyat, ayat 19). Dalam bentuk khusus al-Qur'an menyebut harta-harta seperti emas dan perak (Surah al-Taubah, ayat 34), hasil pertanian (Surah An’am, ayat 141), perniagaan dan hasil galian (Surah al-Baqarah, ayat 267).

Di dalam bentuk umum Hadis juga hanya menyebut perkataan harta-harta seperti tunaikan zakat ke atas harta-harta kamu. (Hadis riwayat al-Tirmizi) Dalam bentuk khusus, Rasulullah s.a.w. menyebut jenis-jenis harta iaitu emas dan perak, barangan perniagaan, hasil pertanian seperti gandum, barli dan anggur, ternakan seperti kambing, lembu dan unta serta hasil galian.

Menurut Prof. Dato’ Mahmood Zuhdi Abd. Majid (2003) misalnya, meskipun al-Qur’an menyebut harta-harta dikenakan zakat seperti emas dan perak, hasil pertanian, perniagaan dan hasil galian tetapi tidak ada apa-apa kenyataan atau isyarat yang secara bersama menghadkan pengertian umum harta wajib zakat. Contohnya ayat tentang ambillah zakat dari sebahagian harta mereka. (Surah al-Taubah, ayat 103) Menurut beliau, ketiga-tiga ayat tersebut hanya menerangkan beberapa jenis harta yang diwajibkan zakat tetapi ia tidak bermakna harta-harta lain tidak diwajibkan zakat.

Malah di Malaysia sendiri lahirnya harta-harta dalam bentuk baru yang boleh dikenakan zakat. Harta-harta tersebut boleh dibahagikan kepada empat kategori (Sanep Ahmad dan Hairunnizam Wahid, 2004). Pertama ialah pendapatan daripada pelaburan seperti bon, saham dan perundingan. Kedua ialah pendapatan daripada pertanian seperti kelapa sawit dan getah. Ketiga ialah pendapatan daripada ternakan seperti ayam, itik dan ikan. Keempat ialah pendapatan daripada galian seperti permata dan minyak.

Perbincangan tentang perubahan kepada tafsiran asnaf zakat antaranya dibincangkan oleh Prof. Madya Dr. Mujaini Tarimin (2005). Menurut beliau antara isu-isu pengagihan zakat kontemporari termasuklah mengenai pelaburan daripada dana zakat. Pelaburan yang dimaksudkan ialah usaha untuk mengembangkan harta zakat pada masa tertentu dengan berbagai kaedah pelaburan demi untuk menjamin pulangan kepada asnaf.

Beliau berpandangan, walaupun dasar agihan zakat kepada asnaf telah ditentukan di dalam al-Quran tetapi ia tidak bermakna menyekat kebebasan pengurus zakat untuk berijtihad dalam pengagihan yang lebih berkesan sesuai dengan perkembangan dan keperluan semasa. Malah menurut beliau lagi, betapa perlunya anjakan pradigma dalam pengagihan zakat bukan hanya setakat memenuhi had al-kifayah (satu amaun yang diperlukan bagi seseorang individu atau bagi sesebuah keluarga) tetapi juga kepada meningkatkan pendapatan asnaf sehingga menjadikan mereka kaya.

Menurut Dr. Hasanah Abd. Khafidz (2006), antara pentafsiran asnaf yang boleh dilakukan adalah berdasarkan tafsiran fuqaha klasik dengan mengambilkira realiti keperluan semasa dan keadaan setempat. Pemakaian mazhab tertentu harus dihormati namun pada masa yang sama pendapat daripada fuqaha mazhab lain hendaklah sentiasa dikaji untuk mendapat pendapat yang lebih sesuai dengan kehendak semasa. Beliau selanjutnya menyarankan untuk mendapat tafsiran yang lebih realistik, maka kajian semula perlu dilakukan setiap lima hingga sepuluh tahun.

Semua ini mempamerkan betapa lestari fiqh Islam. Bagaimanapun ia memerlukan kefahaman yang mendalam untuk merealisasikannya, apatah lagi dengan keperluan semasa dan setempat yang pelbagai pada masa ini.

No comments: